Ο αποσκληρυντής νερού μειώνει την σκληρότητα του νερού, η οποία οφείλεται κυρίως στο ασβέστιο και το μαγνήσιο που εμπεριέχει. Όταν λέμε σκληρότητα του νερού, νοούμε την τάση του νερού να δημιουργήσει σκληρά και αδιάλυτα στο νερό ιζήματα αλάτων ασβεστίου, μαγνησίου, θείου κλπ. που συνήθως αποκαλούμε “πουρί”. Αυτά παράγονται κατά την αντίδραση των δισθενών ιόντων ασβεστίου και μαγνησίου κυρίως. Αντιδρούν με την βοήθεια της θερμότητας, με κάποιες μορφές το διοξειδίου του άνθρακα ώστε να παραχθεί ίζημα ανθρακικού ασβεστίου CaCO3 (το γνωστό πουρί). Δευτερευόντως και σπανιότερα συναντούμε αντίστοιχες ενώσεις του θείου (γύψος)

Μην ξεχνάμε όμως ότι τα δύο αυτά στοιχεία είναι απαραίτητα για τον ανθρώπινο οργανισμό.

Υπάρχει προαιρετική οδηγία για το “νερό ανθρώπινης κατανάλωσης” με το όριο στα 500 mg/lit.

Παρά ταύτα, σε υψηλές συγκεντρώσεις (νερά που χαρακτηρίζονται ως σκληρά) δημιουργούν προβλήματα επικαθίσεων αλάτων στις συσκευές θέρμανσης του νερού. (π.χ. πλυντήριο, θερμοσίφωνας)
Σε δίκτυα υδραυλικών σωληνώσεων, στους ψύκτες νερού και στις παγομηχανές και σε πύργους ψύξης – θέρμανσης.

Η βελτίωση της ποιότητας σκληρών νερών μπορεί να γίνει με τους ακόλουθους τρόπους:

α. Αποσκληρυντής νερού τύπου ανταλλαγής ιόντων νατρίου

Ο αποσκληρυντής νερού αυτού του τύπου αφαιρεί από το νερό το ασβέστιο και το μαγνήσιο και το αντικαθιστά με σχεδόν το διπλάσιο νάτριο.
Το βασικό πλεονέκτημά τους είναι ότι καλύπτουν τις περισσότερες περιπτώσεις αποσκλήρυνσης του νερού.

Μειονεκτήματα:
1) Προσθέτουν στο νερό νάτριο. Ένα νερό με χαρακτηρισμό ποσίμου μπορεί μετά την αποσκλήρυνση του να είναι εκτός ορίων ποσιμότητας, ως προς το νάτριο (Ανώτατο επιτρεπόμενο όριο: 200 mg Na/L). Ειδικά τα άτομα που για λόγους υγείας (π.χ. υψηλή πίεση, καρδιοαγγειακά προβλήματα, διαβήτη και άλλα), πρέπει να προσέχουν τη δίαιτά τους ως προς το νάτριο, η συγκεκριμένη επιλογή αποσκλήρυνσης του νερού είναι απαγορευτική ακόμη και στην περίπτωση που το παραγόμενο νερό είναι εντός ορίων ποσίμου αλλά με υψηλά επίπεδα νατρίου.

Γενικώς, δεν συνιστάται ως μέθοδος αποσκλήρυνσης του νερού, αν αυτό πρόκειται να χρησιμοποιηθεί ως πόσιμο.

2) Το σκληρό νερό μπορεί να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα σε αυτόματα ποτιστικά συστήματα (βούλωμα των σημείων ψεκασμού – μπεκ, πουρί σε επίγειες σωληνώσεις, κ.α.). Η αντικατάσταση του ασβεστίου και του μαγνησίου με νάτριο δημιουργεί ακόμη σοβαρότερα προβλήματα σε καλλιέργειες και κυρίως στις πολυετείς που είναι ευπαθείς στο αλάτι . Επίσης αλλάζει και την κοκκομετρία του χώματος υποβαθμίζοντας το σταδιακά (το σβολιάζει).

Γενικώς, δεν συνιστάται ως μέθοδος αποσκλήρυνσης, όταν το νερό πρόκειται να χρησιμοποιηθεί ως ποτιστικό.

3) Απαιτείται η συχνή προσθήκη χλωριούχου νατρίου (χοντρού αλατιού) από τον χρήστη και τακτική συντήρηση – καθαρισμός – ρύθμιση, τουλάχιστο μια φορά το χρόνο.

β. Αποσκληρυντής νερού τύπου ανταλλαγής ιόντων καλίου

Ο αποσκληρυντής νερού αυτού του τύπου αφαιρεί από το νερό το ασβέστιο και το μαγνήσιο και το αντικαθιστά με κάλιο. Έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά λειτουργίας με τους προηγούμενους. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πόσιμο νερό εφόσον ελέγχετε σχολαστικά η περιεκτικότητα του καλίου που εισάγουν στο νερό.

Βασικό μειονέκτημα το πολύ ακριβό κόστος χρήσης του χλωριούχου καλίου (το αλάτι των διαβητικών) και η δυσκολία προμήθειας του.

γ. Αποσκληρυντής νερού τύπου ανταλλαγής ιόντων υδρογόνου

Οι αποσκληρυντές αυτού του τύπου αφαιρούν από το νερό το ασβέστιο και το μαγνήσιο και το αντικαθιστούν με υδρογόνο. Παρότι η αρχή λειτουργίας τους είναι η ανταλλαγή ιόντων, διαφέρουν κατασκευαστικά. Δεν υπάρχουν συσκευές σε εμπορική μορφή που να αναγεννούν το υδρογόνο σε τακτική βάση. Υπάρχουν σε μορφή φυσιγγίων μίας χρήσης με προφορτιμένες ρητίνες που όταν εξαντληθούν αντικαθίστανται από νέο ανταλλακτικό.

Είναι κατάλληλοι για πόσιμο νερό αλλά έχουν μικρή απόδοση (1.000 -10.000 λιτ) και εξυπηρετούν κυρίως συσκευές αντί ενός υδραυλικού δικτύου (point of use).

Συνοψίζοντας, οι αποσκληρυντές τύπου ανταλλαγής ιόντων συνιστώνται για βιομηχανική χρήση, για πισίνες και σε δίκτυα παροχής ζεστού νερού σε οικίες. Σε τοπική εφαρμογή (point of use) σε συσκευές παραγωγής καφέ, καθώς εξαλείφουν τα βασικά μειονεκτήματα του νατρίου και του καλίου (κατακράτηση υγρών) βελτιώνοντας την εκχύλιση του καφέ σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος.